{"id":863,"date":"2026-09-30T15:37:36","date_gmt":"2026-09-30T19:37:36","guid":{"rendered":"https:\/\/kozet.org\/urumchide-otkuzulgen-milletler-ittipaqliqi-heptiliki-we-xitayning-chegra-halqighan-qara-qoli\/"},"modified":"2026-10-01T14:20:44","modified_gmt":"2026-10-01T18:20:44","slug":"urumchide-otkuzulgen-milletler-ittipaqliqi-heptiliki-we-xitayning-chegra-halqighan-qara-qoli","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kozet.org\/ul\/urumchide-otkuzulgen-milletler-ittipaqliqi-heptiliki-we-xitayning-chegra-halqighan-qara-qoli\/","title":{"rendered":"\u00dcr\u00fcmchide \u00f6tk\u00fcz\u00fclgen \u00abmilletler ittipaqliqi heptiliki\u00bb we xitayning ch\u00e9gra halqighan qara qoli"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em><em>Bir heptilik pa&#8217;aliyet teshwiqat nishanini xitay milletler arisidiki dostluq munasiwitini ilgiri s\u00fcr\u00fcshke merkezlesht\u00fcrgen. \u00abKishilik hoquqni k\u00f6zitish\u00bb teshkilati \u00abk\u00f6zet\u00bbke, bu pa&#8217;aliyetning arqisidiki qanunning yolgha qoyulup k\u00e9liwatqan emeliyetlerni resmiylesht\u00fcridighanliqini, emma shuning bilen bir waqitta kelg\u00fcside assimilyatsiye b\u00e9simining t\u00e9ximu k\u00fcchiyidighanliqidin d\u00e9rek b\u00e9ridighanliqini \u00e9ytti. <\/em><\/em><\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Xitay h\u00f6k\u00fcmiti mejburiy yolgha qoyghan \u00abmilletler ittipaqliqini ilgiri s\u00fcr\u00fcsh heptiliki\u00bb 9-ayning 21-k\u00fcnidin 27-k\u00fcnigiche p\u00fct\u00fcn xitay miqyasida tunji q\u00e9tim \u00f6tk\u00fcz\u00fclgen. Bu pa&#8217;aliyet \u00abxitay xelq jumhuriyitining milletler ittipaqliqini ilgiri s\u00fcr\u00fcsh qanuni\u00bbning belgilimisige asasen \u00f6tk\u00fcz\u00fclgen bolup, bu yildin bashlap her yili 9-ayning t\u00f6tinchi heptisi \u00f6tk\u00fcz\u00fclidiken. 65 Maddidin terkib tapqan bu qanun bu yil 3-ayning 12-k\u00fcni maqullinip, 7-ayning 1-k\u00fcnidin bashlap k\u00fcchke ige bolghanidi.  <\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u00abKishilik hoquqni k\u00f6zitish\u00bb teshkilati asiya b\u00f6l\u00fcmining mu&#8217;awin bashliqi maya wang (Maya Wang) \u00abk\u00f6zet\u00bbke bergen yazma bahasida, bu qanunning y\u00e9ngi qanuniy qorallarni yaritishtin k\u00f6re, xitayning emeliyette aliqachan ijra qiliwatqan ishlirini qanunlashturghanliqini we bir qatar agahlandurushlarni \u00f6z ichige alghanliqini bild\u00fcrdi. U \u00abk\u00f6zet\u00bb ge qilghan s\u00f6zide: \u00abxitayning qanunliri da&#8217;im resmiy siyasetlerning k\u00f6rsetk\u00fcchi bolup, siyasiy y\u00f6nilishtin d\u00e9rek b\u00e9ridu. Bu ehwalda, qanun asasen mewjut weziyetni shekillend\u00fcridu, shuning bilen bir waqitta hoquqdarlarning id\u00e9&#8217;ologiyelik kontrolluqni k\u00fccheytish, az sanliq milletlerni assimilatsiye qilip, partiye-d\u00f6letning sadiq puqralirigha aylandurushqa mejburlash urunushlirini dawamlashturidighanliqidin d\u00e9rek b\u00e9ridu\u00bb dep k\u00f6rsetti.  <\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u00abShinxu&#8217;a ag\u00e9ntliqi\u00bbning xewer qilishiche, \u00abmilletler ittipaqliqini k\u00fccheytip, ulugh g\u00fcllinish musapiside ilgirilesh\u00bb t\u00e9misi astida \u00f6tk\u00fcz\u00fclgen bu pa&#8217;aliyet xitay kompartiyesi merkiziy komit\u00e9t birlik sep b\u00f6l\u00fcmi, xitay d\u00f6letlik millet ishliri komit\u00e9ti we p\u00fct\u00fcn xitaydiki yerlik h\u00f6k\u00fcmetler teripidin teshkillen&#8217;gen iken. Pa&#8217;aliyette siyasiy s\u00f6hbet yighinliri \u00f6tk\u00fcz\u00fclgen, yash-\u00f6sm\u00fcrlerge y\u00e9ngi qanun heqqide teshwiqat \u00e9lip b\u00e9rilghan. <\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u00abXitay xewerliri tori\u00bbdin melum bolushiche, 9-ayning 21-k\u00fcni \u00fcr\u00fcmchide mezkur pa&#8217;aliyetning \u00e9chilish murasimi \u00f6tk\u00fcz\u00fclgen bolup, \u00abmilletler bir a&#8217;ilidek inaq bolush\u00bb pa&#8217;aliyetliri we \u00abd\u00f6let ortaq tili musabiqiliri\u00bb qatarliq 12 t\u00fcrl\u00fck pa&#8217;aliyet \u00e9lip b\u00e9rilghan. \u00c9chilish murasimida \u00fcr\u00fcmchidiki bir xeyr-saxawet teshkilatining mudiri wang yungchyang 2004-yili soda jehette qiyinchiliqqa uchrighan waqitta uyghur ashxana xojayinining yardimige \u00e9rishkenlik h\u00e9kayisini s\u00f6zlep bergen.<\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u00abTashqi munasiwetler k\u00e9ngishi\u00bbning xewer qilishiche, bu qanun dinni xitaylashturush telipi arqiliq diniy ibadetler \u00fcstidin y\u00fcrg\u00fcz\u00fclidighan d\u00f6let kontrolluqini k\u00e9ngeytidiken we qanunning ijra bolush da&#8217;irisini xitay sirtighimu uzartidiken. Bu arqiliq xitay hoquqdarlirining chet ellerde \u00abmilletler ittipaqliqqa buzghunchiliq qildi\u00bb dep qaralghan kishilerge qarshi heriket qilishigha wasite bolidiken. Mezkur qanunning 63-maddisida: \u00abxitay ch\u00e9grasi sirtidiki teshkilat we shexslerdin xitaygha qarshi milletler ittipaqliqi we tereqqiyatigha buzghunchiliq qilghuchilar, milliy b\u00f6lg\u00fcnchilik peyda qilghanlar qanun boyiche jawabkarliqqa tartilidu\u00bb d\u00e9yilgen.<\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u00abKishilik hoquqni k\u00f6zitish\u00bb teshkilatidin maya wang bu belgilimige qarita mundaq d\u00e9di: \u00abbu qanunning \u00f6zide h\u00e9chqandaq alahide ijra qilish m\u00e9xanizimi tilgha \u00e9linmighan, biraq bu t\u00e9ximu chong bir p\u00fct\u00fcnl\u00fckning, yeni shundaq ijra&#8217;atlarni k\u00fccheytidighan qanun-nizam toplimining bir qismidur\u00bb. U yene xitay h\u00f6k\u00fcmitining yillardin buyan qara qolini chet ellerge uzartish, j\u00fcmlidin ch\u00e9gra halqighan basturushni k\u00fccheytish \u00fcch\u00fcn barghans\u00e9ri k\u00f6p qanun t\u00fczgenlikini qoshumche qildi.<br\/><br\/>\u00abKishilik hoquqni k\u00f6zitish\u00bb teshkilatidin maya wang bu belgilimige qarita mundaq d\u00e9di: \u00abbu qanunning \u00f6zide h\u00e9chqandaq alahide ijra qilish m\u00e9xanizimi tilgha \u00e9linmighan, biraq bu t\u00e9ximu chong bir p\u00fct\u00fcnl\u00fckning, yeni shundaq ijra&#8217;atlarni k\u00fccheytidighan qanun-nizam toplimining bir qismidur\u00bb. U yene xitay h\u00f6k\u00fcmitining yillardin buyan qara qolini chet ellerge uzartish, j\u00fcmlidin ch\u00e9gra halqighan basturushni k\u00fccheytish \u00fcch\u00fcn barghans\u00e9ri k\u00f6p qanun t\u00fczgenlikini qoshumche qildi.<br\/><br\/>  <\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Xitay tashqi ishlar ministirliqi mezkur qanun&#8217;gha qaritilghan tenqidlerni ret qilghan. \u00abRoyt\u00e9rs ag\u00e9ntliqi\u00bbning xewirige qarighanda, mezkur qanun gherb elliride xitayning chet elge qol sozushini qanuniy asas bilen teminleydighanliqi toghrisida endishe peyda qilghan bolup, bu yil 3-iyul k\u00fcni bu heqte so&#8217;al soralghanda xitay bayanatchisi go jyakun mezkur qanunning chet elge tetbiqlinidighan yaki tetbiqlanmaydighanliqi heqqide neq jawab bermestin: \u00abmunasiwetlik d\u00f6letler bir tereplime idiyege \u00e9siliw\u00e9lip, xitayning milletler siyasitige qesten t\u00f6hmet qilmaqta. Biz u d\u00f6letlerni asasiy pakitlargha h\u00f6rmet qilishqa, yalghan-yawidaq s\u00f6zlerni tarqitishni toxtitishqa, shundaqla atalmish milletler mesilisini k\u00f6pt\u00fcr\u00fcp xitayning ichki ishlirigha arilashmasliqigha dewet qilimiz\u00bb d\u00e9gen. U yene, xitay h\u00f6k\u00fcmitining \u00abher qaysi milletlerning \u00f6z millitining til-y\u00e9ziqini ishlitish we tereqqiy qildurush hoquqini qanun boyiche kapaletlend\u00fcriwatqanliqi\u00bbni bild\u00fcrgenidi.   <\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Maya wang mundaq dep k\u00f6rsetti: \u00abbu qanunning tesiri xitayning h\u00f6k\u00fcmet sist\u00e9misining herqaysi qatlamlirighiche singip kiridu: milletler ishliri komit\u00e9ti we birliksep b\u00f6l\u00fcmining emeldarliri mezkur qanun we uninggha munasiwetlik yolyoruqlarni k\u00fcndilik xizmitige kirg\u00fcz\u00fcshi k\u00e9rek\u00bb. Maya wang uni \u00abqayta-qayta ijra qilish qozghatquchliri\u00bb dep atidi. Bu \u00f6z n\u00f6witide yene mezkur emeldarlarning chet eldiki jem&#8217;iyetler bilen alaqe qilish usulighimu tesir k\u00f6rsitidiken. Maya wang yene mundaq d\u00e9di: \u00abbu qanun ghayet zor byurokratik apparatlargha signal b\u00e9rish hemde uning yuqiridin t\u00f6wen&#8217;giche izchil ijra qilinishigha kapaletlik qilishni meqset qilghan\u00bb. <\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Bir heptilik pa&#8217;aliyet teshwiqat nishanini xitay milletler arisidiki dostluq munasiwitini ilgiri s\u00fcr\u00fcshke merkezlesht\u00fcrgen. \u00abKishilik hoquqni k\u00f6zitish\u00bb teshkilati \u00abk\u00f6zet\u00bbke, bu pa&#8217;aliyetning<\/p>\n","protected":false},"author":5,"featured_media":852,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"colormag_page_container_layout":"default_layout","colormag_page_sidebar_layout":"default_layout","footnotes":""},"categories":[47],"tags":[],"class_list":["post-863","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-news"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kozet.org\/ul\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/863","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/kozet.org\/ul\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kozet.org\/ul\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kozet.org\/ul\/wp-json\/wp\/v2\/users\/5"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kozet.org\/ul\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=863"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/kozet.org\/ul\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/863\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":864,"href":"https:\/\/kozet.org\/ul\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/863\/revisions\/864"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kozet.org\/ul\/wp-json\/wp\/v2\/media\/852"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kozet.org\/ul\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=863"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kozet.org\/ul\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=863"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kozet.org\/ul\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=863"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}