{"id":881,"date":"2026-10-03T23:03:09","date_gmt":"2026-10-04T03:03:09","guid":{"rendered":"https:\/\/kozet.org\/?p=881"},"modified":"2026-10-03T23:03:11","modified_gmt":"2026-10-04T03:03:11","slug":"kaliforniyediki-shirkiti-igisi-300-milyon-dollarliq-suniy-eqil-mulazimetirlirini-xitaygha-etkess-qilish-bilen-eyiblendi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kozet.org\/ul\/kaliforniyediki-shirkiti-igisi-300-milyon-dollarliq-suniy-eqil-mulazimetirlirini-xitaygha-etkess-qilish-bilen-eyiblendi\/","title":{"rendered":"Kaliforniyediki shirkiti igisi 300 milyon dollarliq s\u00fcn\u2019iy eqil mulazim\u00e9tirlirini Xitaygha etkess qilish bilen eyiblendi"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Am\u00e9rika f\u00e9d\u00e9ratsiye teptish da\u2019iriliri 38 yashliq Gr\u00e9g Lui (Greg Lui) ni Xitaygha 300 milyon dollardin artuq qimmettik, Am\u00e9rikining \u00e9ksport kontrolluqigha kiridighan kompyut\u00e9r mulazim\u00e9tirlirini etkess qilish bilen eyiblidi. Lui Yiyu Kong Lui (Yiu Kong Lui) d\u00e9gen nam bilenmu tonulidu. Bu mulazim\u00e9tirlargha Am\u00e9rikida ishlengen ilghar grafik bir terep qilghuchilar seplengen.<\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Kaliforniyening San Gabriel (San Gabriel) shehiride olturidighan Lui, Sana\u2019et Shehiri (City of Industry) diki Earthmade Kompyut\u00e9r (Earthmade Computer Inc.) shirkitining igisi. U 1-\u00f6ktebir qolgha \u00e9lin\u2019ghan. F\u00e9d\u00e9ratsiye chong zastatillar hey\u2019iti 29-s\u00e9ntebir uning \u00fcstidin \u00fcch t\u00fcrl\u00fck eyibni \u00f6z ichige alghan eyibname chiqarghan. Bular Am\u00e9rikining \u00e9ksport kontrol qaidilirige xilapliq qilish \u00fcch\u00fcn til birikt\u00fcr\u00fcsh, malni chet elge etkess qilish we pul yuyush \u00fcch\u00fcn til birikt\u00fcr\u00fcshtin ibaret. <\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Teptish da\u2019irilirining eyiblishiche, Lui we uning sh\u00e9rikliri 2023-yildin 2024-yilghiche Earthmade arqiliq \u00e9ksport cheklimisidiki yuqiri iqtidarliq mulazim\u00e9tirlarni s\u00e9tiwalghan, ishlepchiqarghuchilargha s\u00e9tiwalghuchilar we malning axirqi menzili heqqide yalghan uchur bergen. Ular \u00fcsk\u00fcnilerni Malaysiya we Singapurni \u00f6z ichige alghan d\u00f6letler arqiliq y\u00f6tkep, Am\u00e9rika telep qilidighan \u00e9ksport ijazetnamisini almay turup Xitaygha ewetken.<\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Am\u00e9rika Edliye Ministirliqining bild\u00fcr\u00fcshiche, Earthmade 2024-yili yanwardin \u00f6ktebirgiche Malaysiyadiki ikki y\u00fck y\u00f6tkesh shirkitidin 176 milyon dollardin artuq pul tapshuruwalghan. Teptish da\u2019irilirining eyiblishiche, bir q\u00e9timliq sodida s\u00e9tiw\u00e9lish bahasi texminen 7.6 milyon dollar bolghan 27 dane cheklimilik mulazim\u00e9tir Malaysiyagha ewetilgen. Teptish da\u2019iriliri yene Lui bilen til birikt\u00fcrgen bir sh\u00e9rikining 2024-yili martta Malaysiya h\u00f6k\u00fcmet emeldarigha bu mulazim\u00e9tirlarning Xitayda turushluq bir s\u00e9tiwalghuchigha y\u00f6tkelgenlikini \u00e9ytqanliqini bild\u00fcrgen.  <\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bu d\u00e9lo Am\u00e9rika Xitayning ilghar h\u00e9sablash t\u00e9xnikilirigha \u00e9rishishini cheklep tiri\u015fiwatqan bir mezgilde otturigha chiqti. Am\u00e9rika Soda Ministirliqi qarmiqidiki Sana\u2019et we Bixeterlik Idarisining bild\u00fcr\u00fcshiche, ilghar s\u00fcn\u2019iy eqil t\u00e9xnikisi herbiy we istixbarat iqtidarlirini k\u00fccheytishi, shundaqla y\u00fcz we awaz tonush t\u00e9xnikiliri arqiliq az sanliq toplar we siyasiy \u00f6ktichilerni nazaret qilish we basturushta ishlitilishi mumkin. <\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">2019-yildin 2024-yilghiche Am\u00e9rika f\u00e9d\u00e9ratsiye da\u2019iriliri Uyghurlar we bashqa az sanliq toplargha qaritilghan nazaret we bashqa kishilik hoquq depsendichilikliri bilen munasiwetlik, dep qaralghan Xitay h\u00f6k\u00fcmet organliri we t\u00e9xnika shirketlirige k\u00f6p q\u00e9tim cheklime qoyghan. Am\u00e9rika Soda Ministirliqi bir nechche n\u00f6wet munasiwetlik organ we karxanilarni \u00abOrunlar Tizimliki\u00bb (Entity List) ge kirg\u00fczgen. Buning ichide 2019-yili \u00f6ktebirdiki 28 orun, 2020-yili maydiki 9 orun, shu yili iyuldiki yene 11 shirket we 2021-yili iyulda Uyghurlar we bashqa musulman az sanliq toplargha qaritilghan kishilik hoquq depsendichilikliri bilen baghlan\u2019ghan 14 orun bar. Bu xil kishilik hoquqqa munasiwetlik tizimlikke kirg\u00fcz\u00fcsh 2024-yilghiche dawamlasqan. <\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Am\u00e9rika da\u2019iriliri we tetqiqatchilar bezi t\u00e9xnikilarning Uyghurlarni perqlend\u00fcreleydighanliqini bild\u00fcrgen. 2018-yilda teyyarlan\u2019ghan Huawei (Huawei) bilen Megviy (Megvii) ning \u00ab\u00f6z\u2019ara maslishish sinaq doklati\u00bb (interoperability test report) \u00abmexpiy\u00bb dep belgilen\u2019gen bolup, bixeterlik we nazaret t\u00e9xnikisigha merkezlesken musteqil tetqiqat we xewer orgini IPVM teripidin Huaweining tor b\u00e9kitidin t\u00e9pilghan. Bu doklatta y\u00fcz tonush sist\u00e9misining \u00abUyghur agahlandurushi\u00bb (Uyghur alarm) dep atalghan signalni qozghitalaydighanliqi bayan qilin\u2019ghan. IPVM bu h\u00f6jjetni \u00abWashington Poshtisi\u00bb (The Washington Post) g\u00e9ziti bilen ortaqlashqan, g\u00e9zit 2020-yili bu heqte xewer bergen. Huawei doklattiki sist\u00e9mining peqet sinaq qilin\u2019ghanliqini, emeliy ishlitishke kirg\u00fcz\u00fclmigenlikini bild\u00fcrgen. Megviy bolsa \u00f6z t\u00e9xnikisining melum bir \u00e9tnik topni nishanlash \u00fcch\u00fcn layihelenmigenlikini \u00e9ytqan.   <\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">2021-yili d\u00e9kabirda Am\u00e9rika Maliye Ministirliqi Sens Taym (SenseTime) ning bir tarmaq shirkitining \u00e9tnik tewelluqni perqlend\u00fcreleydighan y\u00fcz tonush programmilirini tereqqiy qildurghanliqini, bu programmilarda Uyghurlarni perqlend\u00fcr\u00fcshke alahide ehmiyet b\u00e9rilgenlikini bild\u00fcrgen. Maliye Ministirliqi Sens Taymni Am\u00e9rika meblighige cheklime qoyulghan tizimlikke kirg\u00fczgen. Sens Taym Am\u00e9rika da\u2019irilirining bu eyiblishini asassiz, dep ret qilghan.  <\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Shu ayning k\u00e9yinki qismida Am\u00e9rika Maliye Ministirliqi Megviynimu \u00f6z ichige alghan yene sekkiz Xitay t\u00e9xnika shirkitini tizimlikke kirg\u00fcz\u00fcp, ularning \u00e9tnik we diniy az sanliq toplarni, bolupmu Uyghurlarni biom\u00e9trik t\u00e9xnikilar arqiliq nazaret qilish we iz qoghlashni qollighanliqini bild\u00fcrgen.<\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Hazirghiche Lui d\u00e9losidiki mulazim\u00e9tirlarning yuqirida tilgha \u00e9lin\u2019ghan shirketlerge b\u00e9rilgenlikini yaki Uyghurlarni nazaret qilishta ishlitilgenlikini k\u00f6rsitidighan ashkara delil yoq.<\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Am\u00e9rika F\u00e9d\u00e9ratsiye Teksh\u00fcr\u00fcsh Idarisining qarshi istixbarat we jasusluq ishliri b\u00f6l\u00fcmining yardemchi dir\u00e9ktori Roman Rozhavski (Roman Rozhavsky) teksh\u00fcr\u00fcsh netijiside Luining Xitay h\u00f6k\u00fcmitige nechche y\u00fcz milyon dollar qimmitidiki munasiwetlik t\u00e9xnikilarni satqan, dep guman qiliniwatqanliqini bild\u00fcrgen. Emma Am\u00e9rika Edliye Ministirliqi ashkarilighan soda tepsilatlirida Xitayda turushluq axirqi ishletk\u00fcchiler we bir misalda Xitayda turushluq bir s\u00e9tiwalghuchi tilgha \u00e9lin\u2019ghan bolsimu, ularning kimliki ashkarilanmighan. <\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Eger \u00fcch t\u00fcrl\u00fck eyibning hemmisi boyiche jinayiti b\u00e9kitilse, Lui qanunda belgilen\u2019gen eng yuqiri 50 yilliq qamaq jazasigha duch k\u00e9lidu. Am\u00e9rika Edliye Ministirliqi eyibnamidiki mezmunlarning peqet eyiblesh ikenlikini, jawabkarning jinayiti orunluq gumangha orun qalmighudek derijide ispatlanmighuche gunahsiz, dep qarilidighanliqini bild\u00fcrgen. <\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Am\u00e9rika f\u00e9d\u00e9ratsiye teptish da\u2019iriliri 38 yashliq Gr\u00e9g Lui (Greg Lui) ni Xitaygha 300 milyon dollardin artuq qimmettik, Am\u00e9rikining \u00e9ksport kontrolluqigha<\/p>\n","protected":false},"author":5,"featured_media":873,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"colormag_page_container_layout":"default_layout","colormag_page_sidebar_layout":"default_layout","footnotes":""},"categories":[47],"tags":[],"class_list":["post-881","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-news"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kozet.org\/ul\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/881","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/kozet.org\/ul\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kozet.org\/ul\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kozet.org\/ul\/wp-json\/wp\/v2\/users\/5"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kozet.org\/ul\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=881"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/kozet.org\/ul\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/881\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":882,"href":"https:\/\/kozet.org\/ul\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/881\/revisions\/882"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kozet.org\/ul\/wp-json\/wp\/v2\/media\/873"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kozet.org\/ul\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=881"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kozet.org\/ul\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=881"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kozet.org\/ul\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=881"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}