چېن شياۋجياڭ تارباغاتايدا تېخىمۇ كەڭ دائىرىلىك سىياسىي لېكسىيەلەرنى ئۇيۇشتۇرۇشنى تەلەپ قىلدى، دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيى APEC رەھبەرلىرىنى شېنجېندا شى جىنپىڭغا بېسىم ئىشلىتىشكە چاقىردى

كۆزەتنىڭ ئۇيغۇرلار، ئۇلارنىڭ ۋەتىنى ۋە ئۇلارنىڭ ئەتراپىدىكى دۇنياغا ئائىت كۈندىلىك خەۋەرلەر خۇلاسىسى. 2026-يىلى 18-نويابىر، چارشەنبە.

مۇھىم خەۋەرلەر:

چېن شياۋجياڭ خىزمەت ئورۇنلىرى، مەكتەپلەر ۋە مەھەللىلەردە سىياسىي تەربىيە ئېلىپ بېرىشنى تەلەپ قىلدى. ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونلۇق پارتكوم سېكرېتارى ۋە بىڭتۇەننىڭ باش سېكرېتارى چېن شياۋجياڭ 17-نويابىر تارباغاتاي ۋىلايىتىدە تەكشۈرۈشتە بولغاندا، ئەمەلدارلارنى سىياسىي جەھەتتىن تەربىيەلەشنى تەلەپ قىلغان. «شىنجاڭ گېزىتى»نىڭ چارشەنبە كۈنىدىكى خەۋىرىگە قارىغاندا، ئۇ يەنە پارتىيە سىياسىتى لېكسىيەسى پائالىيىتىنى ھۆكۈمەت ئورگانلىرى، كارخانىلار، كەنتلەر، مەكتەپلەر ۋە مەھەللىلەرگىچە كېڭەيتىشنى تەلەپ قىلغان. بۇ پائالىيەت خىتاي كومپارتىيەسى مەركىزىي كومىتېتىنىڭ ئەڭ يېڭى ئومۇمىي يىغىنىدىكى قارارلىرىنى، جۈملىدىن پارتىيە ئىنتىزامىنى تېخىمۇ چىڭىتىشنى تەشۋىق قىلىدىكەن. چېن شياۋجياڭ تاراتقۇ سۇپىلىرى، تور لېكسىيەچىلىرى ۋە ئاساسىي قاتلام گۇرۇپپىلىرىدىن پايدىلىنىشنى تەكىتلەپ، بۇ پائالىيەتنى «مۇقىملىق» ۋە ئۆزى ئاتىغان «جۇڭخۇا مىللىتى ئورتاق گەۋدىسى» بىلەن باغلىغان. «شىنجاڭ گېزىتى»نىڭ ئىلگىرىكى خەۋىرىدىن مەلۇم بولغىنىدەك، چېن 2025-يىلى 9-ئايدا تارباغاتايدا قىلغان تەكشۈرۈشىدە، «تېررورلۇققا قارشى تۇرۇش» ۋە مۇقىملىق خىزمىتىنى «قانۇنلاشتۇرۇش ۋە دائىملاشتۇرۇش»نى تەلەپ قىلغانىدى. («شىنجاڭ گېزىتى» / رايونلۇق ئادەم كۈچى بايلىقى ۋە ئىجتىمائىي كاپالەت نازارىتى، 18-نويابىر؛ «شىنجاڭ گېزىتى»، 2025-يىلى 11-سېنتەبىر)

ۋەتىنىمىزدىن خەۋەرلەر

تارباغاتاي ۋە بىڭتۇەن 9-دىۋىزىيەسى مىللەتلەرنىڭ قوشۇلۇشىنى بىخەتەرلىك ۋە مۇلازىمەت بىلەن باغلىدى. تارباغاتاي ۋىلايەتلىك تاراتقۇ مەركىزىنىڭ خەۋىرىگە قارىغاندا، تارباغاتاي ۋىلايىتى ۋە بىڭتۇەن9-دىۋىزىيەسى، شۇنداقلا بۇ دىۋىزىيەگە قاراشلىق بەيياڭ شەھىرىدىكى ئەمەلدارلار 16-نويابىر ئۇچرىشىپ، ۋىلايەتنىڭ ئۇل ئەسلىھە، سانائەت، ئاممىۋى مۇلازىمەت ۋە بىخەتەرلىك ئىشلىرىنى ماسلاشتۇرغان. ۋىلايەتلىك پارتكوم سېكرېتارى ليۇ شىن «تېررورلۇققا قارشى تۇرۇش» ۋە مۇقىملىق خىزمىتىنى، ئىشقا ئورۇنلىشىش، مائارىپ، ساقلىق ساقلاش ۋە مەدەنىيەت ساھەسىدە مىللەتلەرنىڭ تېخىمۇ قوشۇلۇشى بىلەن ماسلاشتۇرۇشنى، شۇنداقلا چۆچەك ۋە بەيياڭنى بىرلىكتە تەرەققىي قىلدۇرۇشنى تەلەپ قىلغان. خەۋەردە دېيىلىشىچە، بۇ يىغىندا ھەر مىللەت كىشىلىرى بىللە ياشايدىغان، بىللە ئوقۇيدىغان ۋە بىللە ئىشلەيدىغان شارائىت يارىتىش تەلەپ قىلىنغان. ئامېرىكا مالىيە مىنىستىرلىقى بىڭتۇەننى «ئاز سانلىق مىللەتلەرنىڭ ھوقۇقىنى ئېغىر دەرىجىدە دەپسەندە قىلىش» قىلمىشلىرىغا چېتىشلىق دەپ قاراپ، 2020-يىلى 7-ئايدىن باشلاپ ئېمبارگو قويغانىدى. (تارباغاتاي ۋىلايەتلىك يۇغۇرما تاراتقۇ مەركىزى، 17-نويابىر؛ ئامېرىكا مالىيە مىنىستىرلىقى، 2020-يىلى 31-ئىيۇل)


مۇھاجىرەتتىكى ئۇيغۇرلار ھەققىدە خەۋەرلەر

مۇھاجىرەتتىكى جامائەتلەر ئىككى قېتىملىق شەرقىي تۈركىستان جۇمھۇرىيىتىنىڭ قۇرۇلغانلىق خاتىرە كۈنىنى ئۆتكۈزدى. ئەركىن ئاسىيا رادىيوسى سەيشەنبە كۈنى 1933-يىلى ۋە 1944-يىلى 12-نويابىردا قۇرۇلغان شەرقىي تۈركىستان جۇمھۇرىيەتلىرىنى خاتىرىلەش پائالىيەتلىرى ھەققىدە خەۋەر بەردى. بۇلار 12-نويابىر ئامېرىكا ئۇيغۇر جەمئىيىتىنىڭ ئامېرىكا دۆلەت مەجلىسىدە ئۆتكۈزگەن پائالىيىتى، ئىستانبۇل ۋە ئامستېردامدىكى يىغىلىشلار شۇنداقلا شىۋېتسىيەدىكى ياشلارنىڭ خاتىرىلەش پائالىيىتىنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ. ئەركىن ئاسىيا رادىيوسىنىڭ خەۋەر قىلىشىچە، سۆز قىلغۇچىلار جۇمھۇرىيەتلەرنىڭ تارىخى ۋە ئۇيغۇر كىملىكىنى قوغداش ھەققىدە توختالغان. (ئەركىن ئاسىيا رادىيوسى، 17-نويابىر)





خەلقئارا خەۋەرلەر

دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيى APEC رەھبەرلىرىنى شېنجېندا شى جىنپىڭغا بېسىم ئىشلىتىشكە چاقىردى. دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيى 18- ۋە 19-نويابىر شېنجېندا ئۆتكۈزۈلىدىغان ئاسىيا-تىنچ ئوكيان ئىقتىسادىي ھەمكارلىق تەشكىلاتى (APEC) رەھبەرلەر يىغىنىغا قاتنىشىدىغان رەھبەرلەرنى خىتاي دۆلەت رەئىسى شى جىنپىڭغا ئۇيغۇر مەسىلىسىنى بىۋاسىتە ئوتتۇرىغا قويۇشقا چاقىردى. مەزكۇر تەشكىلات ئۆز باياناتىدا، ئامېرىكا پرېزىدېنتى دونالد ترامپ، ئاۋىستىرالىيە باش مىنىستىرى ئانتونى ئالبانېس، كانادا باش مىنىستىرى مارك كارنېي ۋە ياپونىيە باش مىنىستىرى ساناې تاكائىچى قاتارلىقلارنى تىلغا ئېلىپ، ئۇلارنى بېيجىڭغا بېسىم ئىشلىتىپ، مەجبۇرىي ئەمگەككە ياتىدىغان قىلمىشلارنى ئاخىرلاشتۇرۇشقا، مەجبۇرىي ئەمگەك بىلەن ئىشلەپچىقىرىلغان ماللارنى توسۇشقا ۋە تۇتقۇن قىلىنغانلارنىڭ ئائىلە-تاۋابىئاتلىرى ھەققىدە ئۇچۇر تەلەپ قىلىشقا چاقىردى. خىتاي تاشقى ئىشلار مىنىستىرلىقى شى جىنپىڭنىڭ بۇ يىغىنغا رىياسەتچىلىك قىلىدىغانلىقىنى ئېلان قىلغانىدى. (دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيى، 17-نويابىر؛ تەيۋەن خەۋەرلىرى، 13-نويابىر)

تاراتقۇلارنىڭ كۆزىتىشى

تۇرپاننىڭ «كەسپىي تەربىيەلەش» دوكلاتىدا كەسپىي ماھارەتلەر بىلەن «مىللەتلەرنىڭ ئۆزئارا يۇغۇرۇلۇشى»نىڭ ماسلاشتۇرۇلغانلىقى قەيت قىلىنغان. ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونلۇق ئادەم كۈچى بايلىقى ۋە ئىجتىمائىي كاپالەت نازارىتى چارشەنبە كۈنى ئېلان قىلغان بىر دوكلاتتا دېيىلىشىچە، ئالىي مەكتەپ پۈتتۈرۈپ ئىش تاپالمىغان 200 نەپەر تۇرپانلىق ئوقۇغۇچى 11-ئاينىڭ باشلىرىدا خۇنەنگە يېتىپ بېرىپ، ماۋ زېدۇڭنىڭ يۇرتى شاۋشەندە 30 كۈنلۈك تەربىيەلەشكە قاتناشقان. بۇ پىروگرامما ئۇچقۇچىسىز ئايروپىلان مەشغۇلاتى، توردا بىۋاسىتە مال سېتىش، شىركەتلەرنى ئېكسكۇرسىيە قىلىش، ئىشلەيدىغانلارنى ئىش ئورنىغا ماسلاشتۇرۇش ۋە ماھارەت ئىمتىھانلىرىنى ئۆز ئىچىگە ئالىدىكەن. «يېڭى خۇنەن» ۋە خۇنەننىڭ شىنجاڭغا ياردەم بېرىش ئۈندىدار ھېساباتى مەنبە قىلىنغان بۇ دوكلاتتا، بۇ قېتىملىق سەپەر ھەم ئىشقا ئورۇنلىشىش پۇرسىتى ئۇلار ئاتىغان مىللەتلەر ئارا ئالاقە ۋە يۇغۇرۇلۇشنى ئىلگىرى سۈرۈشنىڭ بىر ئۇسۇلى سۈپىتىدە تونۇشتۇرۇلغان. پائالىيەتنىڭ «قىزىل ئانار» دېگەن نامى ھۆكۈمەتنىڭ تەشۋىقاتىدىكى «مىللەتلەرنىڭ ئانارنىڭ دانىسىدەك زىچ ئۇيۇشۇشى»دېگەن ئىبارىسىدىن ئېلىنغان. (رايونلۇق ئادەم كۈچى بايلىقى ۋە ئىجتىمائىي كاپالەت نازارىتى، 18-نويابىر)

دىققەتتە

18–19-نويابىر، شېنجېن: شى جىنپىڭ رىياسەتچىلىك قىلىدىغان APEC ئىقتىسادىي رەھبەرلەر يىغىنى. (تەيۋەن خەۋەرلىرى، 13-نويابىر)

18-نويابىر، ۋاشىنگتون: ئامېرىكا-خىتاي ئىقتىساد ۋە بىخەتەرلىك كۆزدىن كەچۈرۈش كومىتېتىنىڭ دۆلەت مەجلىسىگە سۇنىدىغان 2026-يىللىق دوكلاتى ئېلان قىلىنىدۇ. (ئامېرىكا-خىتاي ئىقتىساد ۋە بىخەتەرلىك كۆزدىن كەچۈرۈش كومىتېتى، 10-نويابىر)

20-نويابىر، جەنۋە: ئومۇميۈزلۈك قەرەللىك كۆزدىن كەچۈرۈش خىزمەت گۇرۇپپىسىنىڭ تايلاندقا ئائىت دوكلاتى تارقىتىلىدۇ. (ب د ت خاتىرىلىرى، 9-نويابىر)

1-دېكابىر، ئۇيغۇر رايونى: «ئائىلە مائارىپىنى ئىلگىرى سۈرۈش نىزامى» كۈچكە ئىگە بولىدۇ. («ئالتاي گېزىتى»، 15-ئۆكتەبىر)

9-دىن 13-دېكابىرغىچە، ئالتاي: 2026-يىللىق شىنجاڭ «قىزغىن قار بايرىمى» ئۆتكۈزۈلىدۇ. («شىنجاڭ ئېلانى» ۋېيبو ھېساباتى، 31-ئۆكتەبىر)

بارلىق پائالىيەتلەر يەرلىك ۋاقىتنى ئاساس قىلىدۇ

«رادار» سەھىپىسى «كۆزەت» نىڭ تەھرىرلىرى تەرىپىدىن «كۆزەت» نىڭ ئۆز خەۋەرلىرى، ئاممىۋى ھۆججەتلەر ۋە باشقا ئاخبارات ۋاسىتىلىرىنىڭ خەۋەرلىرىدىن پايدىلىنىپ تەييارلانغان بولۇپ، ھەربىر خەۋەرنىڭ مەنبەسى ئەسكەرتىلگەن. ئەگەر «كۆزەت» ئەسلىدىكى ئارخىپ ياكى ھۆججەتنى ئۆزى ئوقۇغان بولسا، خەۋەردە بۇ ئەھۋال ئېنىق ئەسكەرتىلىدۇ؛ ئەگەر مەلۇم بىر قاراشنى دەلىللەش ئىمكانىيىتى بولمىسا، بۇ ئەھۋالمۇ ئېنىق بايان قىلىنىدۇ. ھۆكۈمەتلەر، شىركەتلەر ۋە تەشكىلاتلارنىڭ اياناتلىرى پاكىت سۈپىتىدە ئەمەس، بەلكى بايانات سۈپىتىدە خەۋەر قىلىنىدۇ. يەر-جايلارنىڭ ئۇيغۇرچە نامى ئالدىدا بېرىلىپ، ئۇنىڭ رەسمىي خىتايچە نامى تىرناق ئىچىدە ئەسكەرتىلىدۇ. بۇ سەھىپە ئامېرىكا شەرقىي قىرغاق ۋاقتى بويىچە ھەپتە ئىچىدىكى كۈنلەردە چۈشتىن بۇرۇن سائەت 10:00 دا ئېلان قىلىنىدۇ. تەھرىرلەش ئۆلچەملىرى ۋە تۈزىتىشلەر توغرىسىدا: kozet.org/editorial-standards.

مەنبەلەر
Chen Xiaojiang promotes plenum decisions in Tarbaghatay (Xinjiang Daily via the regional Human Resources and Social Security Department, November 18) https://rst.xinjiang.gov.cn/xjrst/c112484/202611/b15a41dc1cb6435bbd09c428fcbc74e9.shtml
Chen Xiaojiang visits Tarbaghatay prefecture and XPCC’s Baiyang city (Xinjiang Daily via Toli county government, September 2025) https://www.xjtl.gov.cn/ywdt/tcyw/content_8279
Prefecture and XPCC Ninth Division hold integration meeting (Tarbaghatay prefectural media center, November 17) https://www.xjtc.gov.cn/ywdt/jrtc/zwdt/content_62762
Treasury sanctions Chinese entity and officials pursuant to Global Magnitsky Human Rights Executive Order (U.S. Treasury, July 31, 2020) https://home.treasury.gov/news/press-releases/sm1073
East Turkistan Republic Day commemorations (Radio Free Asia Uyghur, November 17) https://www.rfa.org/uyghur/news/2026/11/17/jumhuriyet-kuni/
APEC leaders must raise the Uyghur genocide with Xi Jinping in Shenzhen (World Uyghur Congress, November 17) https://www.uyghurcongress.org/en/press-release-apec-leaders-must-raise-the-uyghur-genocide-with-xi-jinping-in-shenzhen/
Shenzhen trade with APEC economies ahead of leaders’ meeting (Taiwan News, November 13) https://www.taiwannews.com.tw/en/news/6475996
Turpan graduates begin training in Hunan (Regional Human Resources and Social Security Department, November 18) https://rst.xinjiang.gov.cn/xjrst/dzdt/202611/39d26ebea3764ef8832ac2cfcdb3aaa6.shtml
China Bulletin, November 10, 2026 (U.S.-China Economic and Security Review Commission, November 10) https://www.uscc.gov/trade-bulletins/china-bulletin-november-10-2026
Universal Periodic Review of Thailand, automated transcript (UN Transcripts, November 9) https://transcripts.un.org/en/asset/k1d/k1d6mqfs4e
Family Education Promotion Regulation of the Xinjiang Uyghur Autonomous Region (Altay Daily, October 15) https://alt-szb.xjmty.com/html/2026-10/15/content_418_381836.htm
Xinjiang to issue 13.27 million yuan in tourism vouchers (Xinjiang Release on Weibo, October 31) https://weibo.com/2/detail/5360059752383658