تايلاند بەش ئۇيغۇرنىڭ سوتتا خىتايغا ئۆتكۈزۈپ بېرىلىشكە قارشى تۇرالايدىغانلىقىنى ئېيتتى، بېيجىڭ جىنايى ئىشلار ھەمكارلىقىنى تىلغا ئالدى، ميۇنخېن كونسۇلخانىسى «گۈزەل شىنجاڭ» پائالىيىتىنى ئۆتكۈزدى

كۆزەتنىڭ ئۇيغۇرلار، ئۇلارنىڭ ۋەتىنى ۋە ئەتراپىدىكى دۇنيا ھەققىدىكى كۈندىلىك خەۋەرلەر توپلىمى. 2026-يىلى 4-نويابىر، چارشەنبە.

تايلاند بەش ئۇيغۇرنىڭ خىتايغا ئۆتكۈزۈپ بېرىلىشكە قارشى تۇرالايدىغانلىقىنى ئېيتتى؛ ئىككى ئۇيغۇر كىشىلىك ھوقۇق كومىتېتىغا خىتايغا قايتۇرۇلۇشنى خالىمايدىغانلىقىنى بىلدۈردى.رويتېرس ئاگېنتلىقىنىڭ خەۋەر قىلىشىچە، تايلاند ھۆكۈمەت باياناتچىسى ئېككاپوب پىيانپىسېس (Ekkapob Pianpises) چارشەنبە كۈنى، قوغلاپ چىقىرىش تەستىقلىنىشتىن بۇرۇن، تايلاند تۇتۇپ تۇرۇلۇۋاتقان بەش ئۇيغۇرنىڭ سوتتا «خىتاينىڭ ئۆتكۈزۈپ بېرىش تەلىپى» گە رەددىيە بېرىشىگە يول قويىدىغانلىقىنى ئېيتقان؛ ئۇ: «تايلاند ھۆكۈمىتى ئۇلارغا بۇ دېلو ئۈستىدە تالاش-تارتىش قىلىش ھوقۇقى بەردى» ۋە جازا مۇددىتى توشۇشقا ئەڭ يېقىنلاشقان ئىككى كىشىگە «ئادۋوكات تەيىنلەندى» دېگەن. بىرلەشمە ئاگېنتلىق (AP) نىڭ خەۋەر قىلىشىچە، تايلاند ئەمەلدارلىرى ئەگەر خىتاي بۇ ئىككى كىشىنى قايتۇرۇپ كەتمەكچى بولسا، «چوقۇم رەسمىي ئۆتكۈزۈپ بېرىش تەلىپى سۇنۇشى كېرەك» دېگەن. دۆلەت خەۋپسىزلىك كېڭىشىنىڭ باش كاتىپى چاياپرۇك دۇئاڭپراپات (Chaiyapruek Duangprapat) نىڭ ئېيتىشىچە، بۇنى سوت مەھكىمىسى قارار قىلىدىكەن، شۇنداقلا قالغان ئۈچ كىشىنىڭ 2020-يىلدىكى قېچىش ئۇرۇنۇشى ئۈچۈن ئۆتەيدىغان يەنە بىر يىلغا يېقىن جازا مۇددىتى بار ئىكەن؛ بىرلەشمە ئاگېنتلىقنىڭ خەۋەر قىلىشىچە، ئۇ: «ئەگەر سوت ئۇلارنىڭ زىيىنىغا ھۆكۈم چىقارسا، ئۇلار شەرتنامىگە ئاساسەن ئۆتكۈزۈپ بېرىلىدۇ» دېگەن. 26 ۋە 35 ياشلىق بۇ ئىككى كىشى چارشەنبە كۈنى دۆلەتلىك كىشىلىك ھوقۇق كومىتېتى ئىشخانىسىغا ئۆزلىرىنىڭ خىتايغا قايتۇرۇلۇشنى خالىمايدىغانلىقىنى ئېيتقان بولۇپ، بىرلەشمە ئاگېنتلىق بۇنى ئىسمىنى ئاشكارىلاشنى خالىمىغان، يىغىندىن بىۋاسىتە خەۋەردار بىر كىشىنىڭ سۆزىنى نەقىل كەلتۈرۈپ خەۋەر قىلغان. ئۇلار پادىشاھ تەرىپىدىن كەچۈرۈم قىلىنغاندىن كېيىن، 21-ئۆكتەبىر تۈرمىدىن باڭكوكتىكى سۇئان فلۇ (Suan Phlu) كۆچمەنلەرنى تۇتۇپ تۇرۇش مەركىزىگە يۆتكەلگەن بولۇپ، تىنچلىق ھوقۇقى فوندى جەمئىيىتى (Peace Rights Foundation) ئۇلارغا ۋەكىللىك قىلماقتا. مەزكۇر فوندنىڭ قۇرغۇچىسى، سابىق پارلامېنت ئەزاسى كانناۋېي سۇئېبساڭ (Kannavee Suebsang) ئۆتكەن ھەپتە ئۇلارنىڭ خېتىنى ئېلان قىلغان ئىدى. كىشىلىك ھوقۇقنى كۆزىتىش تەشكىلاتىنىڭ ئېيتىشىچە، تايلاند تاشقى ئىشلار مىنىستىرلىقىنىڭ ئەمەلدارلىرى پارلامېنت كومىتېتىغا خىتاي ئەلچىخانىسىنىڭ ئاۋغۇست ئېيىدا بۇ كىشىلەرنى قايتۇرۇپ بېرىشنى تەلەپ قىلغانلىقىنى ئېيتقان. رويتېرس ئاگېنتلىقىنىڭ خەۋەر قىلىشىچە، تايلاند بىلەن خىتاي 1993-يىلى جىنايەتچىلەرنى ئۆتكۈزۈپ بېرىش شەرتنامىسى ئىمزالىغان بولۇپ، بۇ 1999-يىلدىن باشلاپ كۈچكە ئىگە بولغان. (رويتېرس ئاگېنتلىقى، 4-نويابىر؛ بىرلەشمە ئاگېنتلىق، 4-نويابىر؛ كىشىلىك ھوقۇقنى كۆزىتىش تەشكىلاتى، 3-نويابىر)

ۋەتىنىمىزدىن خەۋەرلەر

قەشقەردىكى بىر مەكتەپ «مەكتەپ قورۇسى مەدەنىيىتى» ۋە بىر شەرەپخانا ئۈچۈن 1 مىليون 720 مىڭ يۈەن ئاجراتقان. مالىيە مىنىستىرلىقىنىڭ جۇڭگو ھۆكۈمەت سېتىۋېلىش تورىدا چارشەنبە كۈنى ئېلان قىلىنغان ئىككى ئۇقتۇرۇشتا خاتىرىلىنىشىچە، قەشقەر 6-ئوتتۇرا مەكتىپى مەجبۇرىي مائارىپ تۈرى تەۋەلىكىدىكى، ئۇقتۇرۇشتا «مەكتەپ قورۇسى مەدەنىيىتى قۇرۇلۇشى» دەپ ئاتالغان ۋە قۇرۇلۇش مۇددىتى 90 كۈن بولغان تۈر ئۈچۈن زۇنچۇاڭ (Zunchuang) پەن-تېخنىكا گۇرۇھى چەكلىك شىركىتىگە 1 مىليون 248 مىڭ 828 يۈەنلىك خېرىدار چاقىرىش تۈرىنى بەرگەن. شۇنداقلا يەكەن (شاچې) ۋەنلىجيا (Wanlijia) سودا چەكلىك شىركىتىگە «مەكتەپ شەرەپ كۆرگەزمىخانىسى ۋە مەكتەپ قورۇسى تەشۋىقات ماتېرىياللىرى» ئۈچۈن 469 مىڭ 900 يۈەنلىك تۈرنى بەرگەن. ھەر ئىككى ئۇقتۇرۇشتا كۆرگەزمە بۇيۇملىرىنىڭ مەزمۇنى چۈشەندۈرۈلمىگەن. (خىتاي ھۆكۈمەت سېتىۋېلىش تورى، 4-نويابىر)

خەلقئارا خەۋەرلەر

خەلقئارا كەچۈرۈم تەشكىلاتى ۋە كىشىلىك ھوقۇقنى كۆزىتىش تەشكىلاتى بۇ كىشىلەرنى قايتۇرماسلىقنى تەلەپ قىلىۋاتقان بىر پەيتتە، بېيجىڭ جىنايى ئىشلار ھەمكارلىقىنى تىلغا ئالدى. بىرلەشمە ئاگېنتلىق (AP) ۋە رويتېرس ئاگېنتلىقىنىڭ خەۋەر قىلىشىچە، بۇ دېلو ھەققىدە سورالغاندا، خىتاي تاشقى ئىشلار مىنىستىرلىقىنىڭ باياناتچىسى ماۋ نىڭ، خىتاي بىلەن تايلاندنىڭ «قانۇنسىز كۆچمەنلەرنى ئۆز ئىچىگە ئالغان چېگرا ھالقىغان جىنايەتلەرگە زەربە بېرىش جەھەتتىكى ھەمكارلىقى» نىڭ ھەر ئىككى دۆلەتنىڭ قانۇنلىرى ۋە خەلقئارا ئادەتلەرگە ئۇيغۇن ئىكەنلىكىنى ئېيتقان؛ ئۇ خىتاينىڭ ئۆتكۈزۈپ بېرىش تەلىپى سۇنغان ياكى سۇنمىغانلىقىنى ئېيتمىغان بولۇپ، مىنىستىرلىق ئېلان قىلغان چارشەنبە كۈنىدىكى قەرەللىك مۇخبىرلارنى كۈتۈۋېلىش يىغىنىنىڭ خاتىرىسىدە بۇ ھەقتىكى مۇئامىلە يەر ئالمىغان.
بىر تەشەببۇسكار گۇرۇپپا بولغان خەلقئارا كەچۈرۈم تەشكىلاتى چارشەنبە كۈنى، تايلاندنىڭ بۇ كىشىلەرگە «ئۆزلىرى تاللىغان بىر ئادۋوكات بىلەن كۆرۈشۈش» پۇرسىتى بېرىشى ۋە ئۈچىنچى بىر دۆلەتكە ئورۇنلاشتۇرۇش چارىسىنى ئىزدەشى كېرەكلىكىنى بىلدۈردى؛ مەزكۇر تەشكىلاتنىڭ باش كاتىپى ئاگنېس كاللامارد (Agnès Callamard): «تايلاند ئۆتكەن يىلى 40 ئۇيغۇرنى قانۇنسىز ھالدا قوغلاپ چىقىرىشتەك قىلمىشىنى تەكرارلىماسلىقى كېرەك» دېدى.
يەنە بىر تەشەببۇسكار گۇرۇپپا بولغان كىشىلىك ھوقۇقنى كۆزىتىش تەشكىلاتى سەيشەنبە كۈنى، تايلاندنىڭ بۇ كىشىلەرنىڭ بىخەتەر ئۈچىنچى بىر دۆلەتكە كېتىشىگە يول قويۇشى كېرەكلىكىنى، شۇنداقلا تايلاند كۆچمەنلەر ئىدارىسى دائىرىلىرىنىڭ ب د ت مۇساپىرلار مەھكىمىسى (UNHCR) خادىملىرىنىڭ ئۇلارنىڭ مۇساپىرلىق سالاھىيىتىنى باھالاش ئۈچۈن ئۇلار بىلەن كۆرۈشۈشىنى قايتا-قايتا رەت قىلغانلىقىنى ئېيتتى؛ مەزكۇر تەشكىلاتنىڭ ئاسىيا ئىشلىرى مۇدىرى ئېلەين پىيېرسون (Elaine Pearson): «ئىلگىرىكى تايلاند ھۆكۈمەتلىرى ئۇيغۇرلارنى نەچچە يىللاپ ئىنسان قېلىپىدىن چىققان شارائىتتا تۇتۇپ كەلدى» دېدى.
(بىرلەشمە ئاگېنتلىق، 4-نويابىر؛ رويتېرس ئاگېنتلىقى، 4-نويابىر؛ خەلقئارا كەچۈرۈم تەشكىلاتى، 4-نويابىر؛ كىشىلىك ھوقۇقنى كۆزىتىش تەشكىلاتى، 3-نويابىر)

تاراتقۇلارنىڭ كۆزىتىشى

ميۇنخېن كونسۇلخانىسى مەبلەغ جەلپ قىلىش تەشۋىقاتىنى ئۆز ئىچىگە ئالغان «گۈزەل شىنجاڭ» كېچىلىكىنى ئۆتكۈزدى. خىتاينىڭ ميۇنخېندا تۇرۇشلۇق باش كونسۇلخانىسى چارشەنبە كۈنى ئېلان قىلغان بىر دوكلاتىدا ئېيتىشىچە، كونسۇلخانا 31-ئۆكتەبىر باۋارىيە (Bavaria) ھۆكۈمىتى، سودا-سانائەت، مەدەنىيەت، مائارىپ، ئاخبارات ساھەسى ۋە چەت ئەلدىكى خىتاي مۇھاجىرلىرى جەمئىيىتىدىن كەلگەن 100 دىن ئارتۇق مېھمان ئۈچۈن «گۈزەل شىنجاڭ» سەنئەت كېچىلىكى ئۆتكۈزگەن. شۇ كۈنى ئېلان قىلىنغان بىر ئاساسىي تېما نۇتقىدا، باش كونسۇل چيۇ شۆجۈن «ھەر مىللەت خەلقىنىڭ دىنىي ئېتىقاد ئەركىنلىكى ۋە ئاساسىي كىشىلىك ھوقۇقى تولۇق قوغدالماقتا» دېگەن، مارتتا ماقۇللانغان «مىللەتلەر ئىتتىپاقلىقى-تەرەققىياتىنى سىلجىتىش نىزامى» نى تىلغا ئېلىپ، «گېرمانىيە ۋە باۋارىيە كارخانىلىرىنىڭ شىنجاڭغا مەبلەغ سېلىشىنى قارشى ئالىمىز» دېگەن، شۇنداقلا چەت ئەللىك ساياھەتچىلەرنىڭ ئىجتىمائىي تاراتقۇلاردىكى «كۆپلىگەن ئالقىشلارغا ئېرىشكەن» سىنلىرىنى كۆرسەتكەن. نۇتۇق تېكستىدە ئاپتونوم رايونلۇق چياۋمىنلەر بىرلەشمىسىنىڭ مۇئاۋىن رەئىسى دەپ تونۇشتۇرۇلغان مېھرىگۈل ھاجىمۇ سۆز قىلغان، ميۇنخېن خۇاشىڭ سەنئەت ئۆمىكى شىنجاڭ تېمىسىدىكى ناخشا-ئۇسسۇللارنى ئورۇنلىغان. (خىتاينىڭ ميۇنخېندىكى باش كونسۇلخانىسى، 4-نويابىر)

دىققەتتە

6-نويابىردىن 8-نويابىرغىچە، ئۈرۈمچى: شىنجاڭ خەلقئارا كۆرگەزمە مەركىزىدە 20-نۆۋەتلىك شىنجاڭ قىشلىق ساياھەت سودا كۆرگەزمىسى ۋە «قىزغىن قار بايرىمى» ئۆتكۈزۈلىدۇ. (شىنجاڭ مەدەنىيەت ۋە ساياھەت نازارىتى، 3- ۋە 4-نويابىر)

7-نويابىرغىچە: مەركىزىي تەشۋىقات بۆلۈمىنىڭ بۇ رايوندا تەشكىللىگەن ئاخبارات زىيارىتى توغرىسىدىكى خەۋەرلەر. (شىنخۇا، 1-نويابىر)

9-نويابىر، جەنۋە، چۈشتىن كېيىن 2:30 دىن 6 گىچە: ب د ت كىشىلىك ھوقۇق كېڭىشىدە تايلاندنىڭ قەرەللىك ئومۇمىي كۆزدىن كەچۈرۈش (UPR) يىغىنى. (UPR خىزمەت گۇرۇپپىسىنىڭ 53-نۆۋەتلىك يىغىن ۋاقىت جەدۋىلى)

12-نويابىر، بېرلىن، چۈشتىن كېيىن 4 تىن 6 گىچە: تەيبېي ۋەكىللەر ئورنىدا دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيىنىڭ دۆلەت ھالقىغان باستۇرۇش توغرىسىدىكى يۇمىلاق ئۈستەل يىغىنى. (بېرلىن ئەركىنلىك ھەپتىلىكى؛ گېرمانىيە دۆلەت ھالقىغان باستۇرۇشقا قارشى تۇرۇش ئىتتىپاقى، 27-ئۆكتەبىر)

24-نويابىر، يەكەن (شاچې)، بېيجىڭ ۋاقتى چۈشتىن بۇرۇن 11:00: ناھىيەلىك پارتكوم تەشۋىقات بۆلۈمىنىڭ 3 مىليون 610 مىڭ يۈەنلىك «يېڭى دەۋر مەدەنىيەت ئەمەلىيىتى» پونكىتى ئۈسكۈنىلىرى خېرىدار چاقىرىش تۈرى ئاخىرلىشىدۇ. (خىتاي ھۆكۈمەت سېتىۋېلىش تورى، 31-ئۆكتەبىر)

مەزكۇر «دىققەتتە» رۇبىكىسى كۆزەت تەھرىرلىرى تەرىپىدىن كۆزەتنىڭ ئۆز خەۋەرلىرى، ئاممىۋى ھۆججەتلەر ۋە باشقا ئاخبارات ۋاسىتىلىرىنىڭ ئەسەرلىرىدىن توپلانغان بولۇپ، ھەربىر تۈردە مەنبەسى ئەسكەرتىلدى. كۆزەت ئەسلى ھۆججەتنى ئوقۇغان بولسا، بۇ تۈردە شۇنداق دەپ كۆرسىتىلدى؛ ئەگەر دەۋانى دەلىللىيەلمىگەن بولسا، بۇمۇ ئېنىق يېزىلدى. ھۆكۈمەت ۋە شىركەتلەرنىڭ باياناتلىرى پاكىت ئەمەس، بەلكى بايانات سۈپىتىدە خەۋەر قىلىندى. ئۇيغۇرچە يەر ناملىرى ئالدى بىلەن يېزىلىپ، رەسمىي خىتايچە نامى تىرناق ئىچىگە ئېلىندى. ھەپتە ئىچىدىكى كۈنلەردە شەرقىي قىرغاق ۋاقتى چۈش سائەت 12:00 دە ئېلان قىلىنىدۇ. تەھرىرلەش ئۆلچىمى ۋە تۈزىتىشلەر: kozet.org/editorial-standards.

مەنبەلەر

China seeks extradition of five Uyghurs from Thailand (Reuters via Yahoo News, November 4) https://www.yahoo.com/news/articles/china-seeks-extradition-five-uyghurs-105745067.html
Two Uyghur men held in Thailand plead not to be sent back to China (The Associated Press via ClickOnDetroit, November 4) https://www.clickondetroit.com/news/world/2026/11/04/china-must-make-extradition-request-if-it-wants-two-uyghur-men-returned-thailand-says/
Thailand: Two Uyghurs at risk of return to China (Human Rights Watch, November 3) https://www.hrw.org/news/2026/11/03/thailand-two-uyghurs-at-risk-of-return-to-china
Thailand: Halt imminent forcible return of two Uyghur men to China (Amnesty International, November 4) https://www.amnesty.org/en/latest/news/2026/11/thailand-halt-imminent-forcible-return-of-two-uyghur-men-to-china/
Foreign Ministry spokesperson Mao Ning’s regular press conference (Ministry of Foreign Affairs, November 4) https://www.mfa.gov.cn/fyrbt_673021/202611/t20261104_12053185.shtml
Kashgar No. 6 Middle School campus culture construction award (China Government Procurement Network, November 4) https://www.ccgp.gov.cn/cggg/dfgg/zbgg/202611/t20261104_27622671.htm
Kashgar No. 6 Middle School honors exhibition room and publicity materials award (China Government Procurement Network, November 4) https://www.ccgp.gov.cn/cggg/dfgg/zbgg/202611/t20261104_27622676.htm
Consul General Qiu Xuejun’s keynote at the “Beautiful Xinjiang” arts reception (Chinese Consulate General in Munich, November 4) https://munich.china-consulate.gov.cn/zlgxw/202611/t20261104_12052791.htm
Consulate General in Munich holds “Beautiful Xinjiang” arts reception (Chinese Consulate General in Munich, November 4) https://munich.china-consulate.gov.cn/zlgxw/202611/t20261104_12052789.htm
20th Xinjiang Winter Tourism Trade Expo opens November 6 (Xinjiang Department of Culture and Tourism via Sina Weibo, November 4) https://www.sina.cn/weibo/detail/5361501327333098.html
20th Xinjiang Winter Tourism Trade Expo and 2026 Hot Snow Festival announcement (Xinjiang Department of Culture and Tourism via Sina Weibo, November 3) https://www.sina.cn/weibo/detail/5361256036831102.html
2026 “Forging a Shared Community” publicity campaign launches in Xinjiang (Xinhua, November 1) https://www1.xinhuanet.com/politics/20261101/301d62e1e8004111b1d5e58ff8d93d35/c.html
UPR Working Group 53rd session timetable (UPR Info) https://upr-info.org/sites/default/files/general-document/2025-12/timetable_upr_53.pdf
Uyghur Rights Beyond China’s Borders (Berlin Freedom Week, November 12 program) https://berlin-freedom-week.com/en/event/uyghur-rights-beyond-chinas-borders-transnational-repression-shadow-ethnic-unity-law
WUC roundtable announcement (Coalition Against Transnational Repression in Germany, October 27) https://stop-transnational-repression.de/2026/10/27/the-world-uyghur-congress-a-member-of-the-coalition-against-transnational-repression-in-germany-will-host-in-cooperation-with-partner-organizations-a-roundtable-discussion-entitled-uyghur/
Yarkent cultural project equipment tender notice (China Government Procurement Network, October 31) https://www.ccgp.gov.cn/cggg/dfgg/gkzb/202610/t20261031_27598034.htm