خىتاي ئەلچىخانا ئەمەلدارى ئىلگىرىكى تارىخى ھۆججەتلەردە خاتىرىلەنگەن بۇداپېشت جەمئىيىتىنىڭ ئېچىلىشىغا ياردەملەشكەن، خوتەن ۋىلايىتى ئاھالىلەرگە مەۋسۈملۈك ئىشلەشنى تەشۋىق قىلماقتا، ئوتتۇرا ئاسىيا تاراتقۇ ھەمكارلىقى يولغا قويۇلدى
«كۆزەت» نىڭ ئۇيغۇرلار، ئۇلارنىڭ ۋەتىنى ۋە ئۇلارنىڭ ئەتراپىدىكى دۇنيا ھەققىدىكى كۈندىلىك خەۋەرلەر توپلىمى. 2026-يىلى 11-نويابىر، چارشەنبە.
مۇھىم خەۋەرلەر:
خىتاي ئەلچىخانا ئەمەلدارى ئاممىۋى ئارخىپلاردا 2025-يىلىنىڭ بېشىدىن باشلاپ مەۋجۇت دەپ كۆرسىتىلگەن بۇداپېشتتىكى شىنجاڭ جەمئىيىتىنىڭ ئېچىلىشىغا ياردەملەشتى. «كۆزەت» نىڭ چارشەنبە كۈنى خەۋەر قىلىشىچە، خىتاينىڭ ۋېنگىرىيەدىكى ئەلچىخانىسىنىڭ بىر ئەمەلدارى، پارتىيە رەھبەرلىكىدىكى ئاممىۋى تەشكىلات بولغان ئاپتونوم رايونلۇق ۋەتەنگە قايتقان مۇھاجىرلار بىرلەشمىسىنىڭ مۇئاۋىن رەئىسى مېھرىگۈل ھاجى ۋە مەزكۇر جەمئىيەت رەئىسى جاڭ يىچيۇلارغا قوشۇلۇپ، 1-نويابىر بۇداپېشتتا «ياۋروپا شىنجاڭ مەدەنىيەت جەمئىيىتى» نىڭ ۋىۋىسكىسىنى ئېچىش مۇراسىمىغا قاتناشقان. بۇ مۇراسىمنىڭ خىتايچە خەۋىرىدە، مەزكۇر جەمئىيەتنى «يېڭىدىن قۇرۇلغان» دەپ تەسۋىرلىگەن؛ بىراق، «كۆزەت» نىڭ ئىز قوغلىشىچە، مەزكۇر جەمئىيەت ھەققىدىكى ئاممىۋى ئۇچۇرلار 2025-يىلى 1-ئايغا ۋە ئۇلار ئىمزالىغان بىر ھەمكارلىق كېلىشىمى بولسا 2025-يىلى 2-ئايغا تۇتىشىدىكەن. «كۆزەت» ئۇنىڭ قۇرۇلغان ۋاقتى، ۋېنگىرىيەدىكى تىزىمغا ئېلىنىش ئەھۋالى، مەبلەغ مەنبەسى ۋەياكى ئەزالىق ئەھۋالىنى ئېنىقلىيالمىغان. زىيارەتكە كەلگەن ۋەكىللەر ئۆمىكى ساياھەت، سودا ۋە مەبلەغ سېلىشنى تەشۋىق قىلغان بولۇپ، مېھرىگۈل ھاجى مۇھاجىرلار بىرلەشمىسىنىڭ چەت ئەلدىكى مەھەللە رەھبەرلىرىگە قاراتقان تۈرلىرىنى ۋە «شىنجاڭ ھېكايىسىنى ياخشى سۆزلەش» نى مەقسەت قىلغان چەت ئەل ئاخبارات ساھەسىدىكىلەرنى ئېكسكۇرسىيەگە ئورۇنلاشتۇرۇش پىلانلىرىنى تونۇشتۇرغان. خىتاينىڭ ۋېنگىرىيەدىكى ئەلچىخانىسى «كۆزەت» نىڭ سوئاللىرىغا جاۋاب بەرمىگەن.
(«كۆزەت»، 11-نويابىر)
ۋەتىنىمىزدىن خەۋەرلەر
ئاپتونوم رايون مەخسۇس مائاش قەرزى ئۈستىدە ئەرز قىلىش قىزىق لىنىيەسىنى ئېلان قىلدى. ئاپتونوم رايونلۇق ئادەم كۈچى بايلىقى ۋە ئىجتىمائىي كاپالەت نازارىتىنىڭ 10-نويابىردىكى ئۇقتۇرۇشىغا ئاساسلانغاندا، 96123 نومۇرلۇق مائاش ئەرز قىزىق لىنىيەسى نويابىردا ئېچىلىدىكەن. مائاشى نېسى قالغان ئىشچىلار خىزمەت ۋاقتىدا تېلېفون قىلسا ياكى «شىنجاڭدىكى ئىشچى-دېھقانلارنىڭ مائاش قەرزى ئۈستىدە ئەرز قىلىش سۇپىسى» دەپ ئاتالغان ئۈندىدار پىروگراممىسى ئارقىلىق ئۇچۇر يوللىسا بولىدىكەن. (ئاپتونوم رايونلۇق ئادەم كۈچى بايلىقى ۋە ئىجتىمائىي كاپالەت نازارىتى، 10-نويابىر)
ئىشقا ئورۇنلاشتۇرۇش تەشەببۇسى يەرلىكتىكى ئىش ئورۇنلىرى بىلەن سىرتقا چىقىپ «تەشكىللىك» ئىشلەشنى بىرلەشتۈردى. ئاپتونوم رايونلۇق ئادەم كۈچى بايلىقى نازارىتى چارشەنبە كۈنى تارقاتقان «يىپەك يولى رادىيو-تېلېۋىزىيەسى» نىڭ خەۋىرىگە ئاساسلانغاندا، دائىرىلەر ئۆزلىرىنىڭ ئاتىشىچە بولغان «يېقىن ئەتراپتا ئىشقا ئورۇنلىشىش» نى كېڭەيتىپ، پارچە ئىشلار بازارلىرىنى تەرەققىي قىلدۇرىدىكەن ھەمدە يېزا ئىشچىلىرىنى تىزىمغا ئالىدىغان «ھەقىقىي ئىسىم» مۇلازىمەت سىستېمىسىنى ياخشىلاش ئارقىلىق، ئۇلارنىڭ سىرتقا چىقىپ ئىشلىشىنى تەشكىللەيدىكەن. خەۋەردە بايان قىلىنىشىچە، 4-نويابىر كورلا ئەتراپىدا ئۆتكۈزۈلگەن بىر قېتىملىق خىزمەتچى قوبۇل قىلىش پائالىيىتىدە، بىر كۈن ئىچىدىلا تەخمىنەن 300 ئىشچىغا بولغان ئېھتىياج قاندۇرۇلغان.(ئاپتونوم رايونلۇق ئادەم كۈچى بايلىقى ۋە ئىجتىمائىي كاپالەت نازارىتىنىڭ «يىپەك يولى رادىيو-تېلېۋىزىيەسى»، 11-نويابىر)
بىڭتۇەن 2000 ئادەمنىڭ ئارال شەھىرىدىكى ئائىلە مۇلازىمىتى «ئىشقا ئورۇنلىشىش ماركىلىرى» ئارقىلىق ئىشقا ئورۇنلاشتۇرۇلغانلىقىنى خەۋەر قىلدى. «بىڭتۇەن گېزىتى» نىڭ چارشەنبە كۈنى خەۋەر قىلىشىچە، ئىش بەرگۈچىنىڭ ئېھتىياجى، تەربىيەلەش ۋە ئىشقا ئورۇنلاشتۇرۇش قاتارلىقلارنى تۇتاشتۇرىدىغان «ئىشقا ئورۇنلىشىش ماركىلىرى» كېڭەيتىلگەن. خەۋەردە دېيىلىشىچە، 1-دىۋىزىيەنىڭ ئارال شەھىرىدە 50 قېتىمدىن ئارتۇق ئائىلە مۇلازىمىتى بويىچە تەربىيەلەش كۇرسى ئېچىلغان، 2500 قېتىمدىن ئارتۇق ئادەم تەربىيەلەشكە قاتناشقان ھەمدە 2000 دىن ئارتۇق ئادەم ئۇلارنىڭ ئاتىشىچە بولغان «مۇقىم ئىشقا ئورۇنلىشىش» قا ئورۇنلاشتۇرۇلغان. بۇ سانلىق مەلۇماتلار جۇغلانما سان بولۇپ، قاتناشقانلار ئوخشاش بولمىغان يەككە تەربىيەلەنگۈچىلەر ئەمەس. («بىڭتۇەن گېزىتى» بىڭتۇەن ئاخبارات تورى «توغراق تورى» ئارقىلىق بەرگەن خەۋەر، 11-نويابىر)
خەلقئارا خەۋەرلەر
بىڭتۇەنگە قاراشلىق كېۋەز ئۇرۇقى شىركىتىنىڭ ئۆزبېكىستانغا مال ئېكسپورت قىلغانلىقى خەۋەر قىلىندى. «بىڭتۇەن گېزىتى» نىڭ چارشەنبە كۈنى خەۋەر قىلىشىچە، بىڭتۈەنگە قاراشلىق ئۇرۇقچىلىق شىركىتى بولغان شىنجاڭ خېشىن پەن-تېخنىكا تەرەققىيات چەكلىك شىركىتى 2025-يىلىدىن 2026-يىلىغىچە بولغان سېتىش مەۋسۇمىدا ئۆزبېكىستانغا قىممىتى 25 مىليون يۈەنگە يېقىنلىشىدىغان 1400 توننا ئەتراپىدا كېۋەز ئۇرۇقى ئېكسپورت قىلغان. خەۋەردە كۆرسىتىلىشىچە، بۇ يىللىق ئېكسپورت پىلانى 3000 توننا قىلىپ بېكىتىلگەن بولۇپ، شىركەتنىڭ ھۆكۈمەت تەرىپىدىن قوللاپ قۇۋۋەتلەنگەن ئۇرۇق يېتىشتۈرۈش ۋە پۈتۈن رايوندىكى 500 دىن ئارتۇق ساتقۇچىنى ئۆز ئىچىگە ئالغان تارقىتىش تورى تەسۋىرلەنگەن. بۇ سانلىق مەلۇماتلار پاختا تالاسىغا ئەمەس، بەلكى كېۋەز ئۇرۇقىغا قارىتىلغان. («بىڭتۇەن گېزىتى» نىڭ «توغراق تورى» ئارقىلىق خەۋەر قىلىشىچە، 11-نويابىر)
كىشىلىك ھوقۇق تورلىرى تايلاندتا تۇتۇپ تۇرۇلۇۋاتقان ئىككى ئۇيغۇر مەسىلىسىنى قايتا مۇراجىئەت قىلدى تەشەببۇسكار تەشكىلاتلاردىن بولغان «ئۇيغۇر ھوقۇق تورى» ۋە «خىتاي كىشىلىك ھوقۇق قوغدىغۇچىلىرى تورى» سەيشەنبە كۈنى تايلاندنى بانكوك كۆچمەنلەرنى تۇتۇپ تۇرۇش مەركىزىدە تۇتۇپ تۇرۇلۇۋاتقان ئىككى ئۇيغۇرنى قوغلاپ چىقىرىش ياكى ئۆتكۈزۈپ بېرىشنى توختىتىشقا، ئادۋوكاتلار شۇنداقلا ب د ت مۇساپىرلار ئالىي كومىسسارلىقىنىڭ ئۇلار بىلەن كۆرۈشۈشىگە رۇخسەت قىلىشقا، ھەمدە ئۇلارنى بىخەتەر ئۈچىنچى بىر دۆلەتكە ئورۇنلاشتۇرۇشقا چاقىردى. بۇ تەشكىلاتلارنىڭ ئېيتىشىچە، مەزكۇر كىشىلەر ھازىرمۇ ئادۋوكاتلىرى بىلەن كۆرۈشەلمىگەن ھەمدە قايتۇرۇلۇشقا قوشۇلمايدىكەن. تايلاند «تەيرات» (Thairath) گېزىتىنىڭ خەۋەر قىلىشىچە، تايلاند دۆلەتلىك خەۋپسىزلىك كېڭىشىنىڭ باشلىقى 4-نويابىر ئۆزىنىڭ بىلىشىچە بۇ ئىككەيلەننىڭ ئادۋوكاتلىرى بىلەن كۆرۈشۈپ بولغانلىقىنى ئېيتقان. («ئۇيغۇر ھوقۇق تورى» ۋە «خىتاي كىشىلىك ھوقۇق قوغدىغۇچىلىرى تورى» نىڭ بىرلەشمە باياناتى، 10-نويابىر؛ «تەيرات» گېزىتى، 4-نويابىر)
تاراتقۇلارنىڭ كۆزىتىشى
ئاپتونوم رايونلۇق تەشۋىقات ئەمەلدارى ئوتتۇرا ئاسىيا تاراتقۇلىرى بىلەن ماسلاشقان تەشۋىقات ئېلىپ بېرىشنى كۆزلىمەكتە. خىتاي ئاخبارات ئاگېنتلىقىنىڭ خەۋەر قىلىشىچە، قازاقىستان، قىرغىزىستان، ئۆزبېكىستان ۋە تاجىكىستاندىن كەلگەن تاراتقۇ ۋەكىللىرى سەيشەنبە كۈنى قاراماي شەھىرىدە باشلانغان خەلقئارالىق مەدەنىيەت ئالاقە پائالىيىتىگە خىتاي قاتناشقۇچىلار بىلەن بىرگە قاتناشقان. ئاپتونوم رايونلۇق پارتكوم تەشۋىقات بۆلۈمىنىڭ مۇئاۋىن باشلىقى جو خۇڭيۇڭ تەكلىپلىك مېھمانلار، تاراتقۇلار ۋە تور قۇرغۇچىلار ئۆزئارا ماسلاشقان تەشۋىقاتنى، مەزكۇر رايوننى چەت ئەللەرگە نامايان قىلىش يولى سۈپىتىدە تەسۋىرلىگەن ھەمدە قاتناشقۇچىلارنىڭ قەرەللىك ھەمكارلىقى ئۈچۈن «خەلقئارا ئالاقە ھەمكارلىق تەشەببۇسى» نى يولغا قويغان. خەۋەردە تاجىكىستان دۆلەتلىك ئاخبارات ئاگېنتلىقى قوۋار ۋە قازاقىستاندىكى ئاقتۆبە تېلېۋىزىيە ئىستانسىسىنىڭ ۋەكىللىرىنىڭ ئىسمى تىلغا ئېلىنغان بولۇپ، ئوتتۇرا ئاسىيادىن كەلگەن ۋەكىللەرنىڭ جايلاردا زىيارەتتە بولىدىغانلىقى ئېيتىلغان.(خىتاي ئاخبارات ئاگېنتلىقى، 10-نويابىر)
خوتەن بايراق چىقىرىش يىغىلىشلىرى ۋە ئىشچىلارنىڭ تەسىرات سۆزلىرى ئارقىلىق مەۋسۇملۇق ئىشلەشنى تەشۋىق قىلماقتا. ئاپتونوم رايونلۇق ئادەم كۈچى بايلىقى نازارىتى چارشەنبە كۈنى قايتا تارقاتقان، 10-نويابىر «خەلق گېزىتى» گە قاراشلىق «خەلق تۇرمۇشى ھەپتىلىكى» (Minsheng Weekly) تورىدا ئېلان قىلىنغان خەۋەرگە ئاساسلانغاندا، 9-نويابىرخوتەندىكى يېزا ۋە مەھەللە يىغىلىشلىرىدا 3000 دىن ئارتۇق ئاھالە مەۋسۇملۇق ئىشلەش، يۇقىرى كىرىم قىلىش ھەمدە پارتىيە ۋە ھۆكۈمەتنىڭ قوللىشى ھەققىدە سۆز قىلغان. خەۋەردە چىرا ۋە لوپ ناھىيەلىرىدىكى پۈتۈن ناھىيە مىقياسىدىكى سىنلىق ئۇلىنىش يىغىنلىرى تەسۋىرلەنگەن بولۇپ؛ چىرا ناھىيەسى 58 ئىشچىنى كىرئالغۇ بىلەن مۇكاپاتلىغان، لوپ ناھىيەسى بولسا تېخىمۇ كۆپ ئاھالىلەرنىڭ سىرتقا چىقىپ ئىشلىشىگە ئىلھام بېرىش ئۈچۈن، خىتاي كۆچمە خەۋەرلىشىش شىركىتىنىڭ يەرلىك شۆبىسى بىلەن بىرلىشىپ 300 مىڭ يۈەنلىك تەشۋىقات مەبلىغى ئورۇنلاشتۇرغان. مەزكۇر خەۋەردە تەسىرات سۆزلىرى ۋە ماددىي مۇكاپاتلار قاتنىشىش نىسبىتىنى ئاشۇرۇشتىكى ۋاسىتىلەر سۈپىتىدە كۆرسىتىلگەن.(ئاپتونوم رايونلۇق ئادەم كۈچى بايلىقى ۋە ئىجتىمائىي كاپالەت نازارىتى خوتەن تاراتقۇ مەركىزى، 11-نويابىر؛ «خەلق تۇرمۇشى ھەپتىلىكى»، 10-نويابىر)
دىققەتتە
12-نويابىر جەنۋە ۋاقتى چۈشتىن كېيىن 12:30: تايلاندنىڭ ب د ت تەكشۈرۈشىگە دائىر تەكلىپلەر تارقىتىلىدۇ، باھالاش ھەيئىتى رەئىسىنىڭ ئېيتىشىچە، بۇ تەكلىپلەر 13-نويابىر چۈشتىن كېيىن 2:30 دىن باشلاپ قوبۇل قىلىنىش ئۈچۈن كۆرۈپ چىقىلىدۇ.(ب د ت نىڭ يىغىن خاتىرىسى، 9-نويابىر)
12-نويابىر بېرلىن ۋاقتى چۈشتىن كېيىن 4 تىن 6 گىچە: دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيىنىڭ ماركگرافېن كوچىسى 35-نومۇرلۇق تەيبېي ۋەكىللەر ئورگىنىدا ئۆتكۈزۈلىدىغان، دۆلەت ھالقىغان باستۇرۇش ۋە خىتاينىڭ مىللەتلەر ئىتتىپاقلىقى قانۇنى توغرىسىدىكى يۇمىلاق ئۈستەل يىغىنى.(بېرلىن ئەركىنلىك ھەپتىلىكى)
13-نويابىردىن 15-نويابىرغىچە، گۇاڭجۇدا: ئاپتونوم رايونلۇق ئورمانچىلىق ۋە مېۋە-چېۋە مەھسۇلاتلىرى كۆرگەزمىسى گۇاڭجۇ يەرمەنكىسى مەركىزىنىڭ C رايون، 16.2-نومۇرلۇق زالىدا ئۆتكۈزۈلىدۇ.(خىتاينىڭ «شىنكۇەيباۋ» گېزىتى، 7-نويابىر، A04-بەت)
All event times are local.
«رادار» سەھىپىسى «كۆزەت» نىڭ تەھرىرلىرى تەرىپىدىن «كۆزەت» نىڭ ئۆز خەۋەرلىرى، ئاممىۋى ھۆججەتلەر ۋە باشقا ئاخبارات ۋاسىتىلىرىنىڭ خەۋەرلىرىدىن پايدىلىنىپ تەييارلانغان بولۇپ، ھەربىر خەۋەرنىڭ مەنبەسى ئەسكەرتىلگەن. ئەگەر «كۆزەت» ئەسلىدىكى ئارخىپ ياكى ھۆججەتنى ئۆزى ئوقۇغان بولسا، خەۋەردە بۇ ئەھۋال ئېنىق ئەسكەرتىلىدۇ؛ ئەگەر مەلۇم بىر قاراشنى دەلىللەش ئىمكانىيىتى بولمىسا، بۇ ئەھۋالمۇ ئېنىق بايان قىلىنىدۇ. ھۆكۈمەتلەر، شىركەتلەر ۋە تەشەببۇسكار گۇرۇپپىلارنىڭ باياناتلىرى پاكىت سۈپىتىدە ئەمەس، بەلكى بايانات سۈپىتىدە خەۋەر قىلىنىدۇ. يەر-جايلارنىڭ ئۇيغۇرچە نامى ئالدىدا بېرىلىپ، ئۇنىڭ رەسمىي خىتايچە نامى تىرناق ئىچىدە ئەسكەرتىلىدۇ. بۇ سەھىپە ئامېرىكا شەرقىي قىرغاق ۋاقتى بويىچە ھەپتە ئىچىدىكى كۈنلەردە چۈشتىن بۇرۇن سائەت 10:00 دا ئېلان قىلىنىدۇ. تەھرىرلەش ئۆلچەملىرى ۋە تۈزىتىشلەر توغرىسىدا: kozet.org/editorial-standards.
مەنبەلەر
Budapest “European Xinjiang Cultural Association” report (Közet, November 11) https://kozet.org/european-xinjiang-cultural-association/
Wage-arrears complaint hotline notice (Regional Department of Human Resources and Social Security, November 10) https://rst.xinjiang.gov.cn/xjrst/c112487/202611/6720ab99b8834cbf9f3b22fa03ba1c9b.shtml
Employment measures report (Regional Department of Human Resources and Social Security, citing Silk Road Radio and Television, November 11) https://rst.xinjiang.gov.cn/xjrst/c112485/202611/a8764ec143e94f53a83b68f7cfa5bd0a.shtml
Employment brands expansion (Bingtuan Daily via Huyang Net, November 11) https://www.huyangnet.cn/content/2026-11/11/content_2075252.html
Cottonseed exports to Uzbekistan (Bingtuan Daily via Huyang Net, November 11) https://www.huyangnet.cn/content/2026-11/11/content_2075258.html
NUR and CHRD call on Thailand to halt the forced return of two Uyghur men (Network of Chinese Human Rights Defenders, November 10) https://www.nchrd.org/2026/11/nur-and-chrd-call-on-thailand-to-halt-the-forced-return-of-two-uyghur-men-to-china/
NSC secretary-general explains the case of two Uyghurs (Thairath, November 4) https://www.thairath.co.th/news/politic/2970401
International cultural-communication event opens in Karamay (China News Service, November 10) https://www.chinanews.com/ydyl/2026/11-10/10729623.shtml
Hotan seasonal-work gatherings (Hotan media center via regional Department of Human Resources and Social Security, November 11) https://rst.xinjiang.gov.cn/xjrst/dzdt/202611/66996576b34e4189ad054c0f26d2aab7.shtml
Hotan seasonal-work gatherings (Hotan media center via Minsheng Weekly, November 10) https://www.msweekly.com/show.html?id=190330
Universal Periodic Review of Thailand, automated transcript (UN Transcripts, November 9) https://transcripts.un.org/en/asset/k1d/k1d6mqfs4e
Uyghur Rights Beyond China’s Borders (Berlin Freedom Week, November 12 program) https://berlin-freedom-week.com/en/event/uyghur-rights-beyond-chinas-borders-transnational-repression-shadow-ethnic-unity-law
Guangzhou forestry and fruit expo (Xinkuaibao, November 7, A04) https://epaper.xkb.com.cn/view/1270244
