Shi jinping washin’gton ziyaritini teywen telipi bilen axirlashturdi, kishilik hoquqi mesilisi ammiwi bayanatlarda tilgha élinmidi
Jüme küni xitay rehbiri shi jinping üch künlük dölet ishliri ziyaritini axirlashturup washin’gtondin ayrildi. Bu ziyaret shi jinpingning bu yil pirézidént donald tiramp bilen yene ikki qétim körüshüsh wedisi bilen axirlashti. Ikki terep yene soda urushini toxtitishini 2027-yil 1-ayghiche uzartishqa qoshuldi. Shi jinping amérikining atlanta haywanatlar baghchisigha ikki chong müshük’éyiq ewetidighanliqini élan qildi. «Közet» körüp chiqqan ammiwi bayanatlarda, héchqaysi rehber kishilik hoquqi mesilisini, jümlidin béyjingning uyghurlar we tibetlerge bolghan mu’amilisini yaki uning xongkongdiki siyasetlirini tilgha almidi.
«Amérika birleshme agéntliqi»ning xewer qilishiche, ikki rehber 9-ayning 24-küni 90 minut yépiq halette körüshken. Xitay «shinxu’a agéntliqi»ning bildürüshiche, shi jinping amérikining «teywen musteqilliqige qarshi turushtiki toghra mewqede ching turushini» ümid qilidighanliqini éytqan. Washin’gton yillardin buyan teywen musteqilliqini qollimay kelgen bolup, söhbetlerdin kéyin amérikining xitayda turushluq bash elchisi déwid pérdu (David Perdue) amérika CNBC téléwiziyesige bergen bayanatida «teywen siyasitide héchqandaq özgirish yoqluqini» we tirampning «bir xitay» siyasitige sadiq ikenlikini bildürgen. Pérdu mundaq dégen: «biz mejburlashni xalimaymiz, musteqilliqni qollimaymiz.» U yene tirampning shi jinpinggha xitayning iran’gha béridighan her qandaq yardimining «qobul qilghusiz ish» ikenlikini tekitligenlikini éytqan. Bu ziyarettin némige érishkenliki soralghanda, tiramp tepsilatlarni bermestin: «hemme nersige» dep jawab bergen.
Muxbirlar tiramptin qamaq jazasigha höküm qilin’ghan xongkongluq neshriyatchi jimi ley (Jimmy Lai)ning délosini otturigha qoyghan yaki qoymighanliqini sorighanda, u jawab bermidi. «Réytér agéntliqi»ning xewer qilishiche, ziyarettin burun bir amérika emeldari tirampning xitayda naheq qamalghan kishilerning délolirini otturigha qoyush éhtimalliqi barliqini éytqan idi. «Közet» her ikki hökümettin uning shundaq qilghan yaki qilmighanliqi toghrisida héchqandaq bayanat tapalmidi. 9-Ayning 23-küni xitayning amérikida turushluq bash elchisi shyé féng «xelq géziti» de maqale élan qilip, «démokratiye we kishilik hoquq»ning béyjingning «qizil siziqliri» ichide ikenlikini yazghan.
Ziyaret jeryanida tibetler, uyghurlar, xongkongluqlar, teywenlikler, falun’gong muritliri we xitay démokratiye guruppiliri aqsaray bilen xitay bash elchixanisi yénida namayish ötküzdi.
Shi jinping tirampni 11-ayda shénjénda ötküzülidighan APEC bashliqlar yighinigha teklip qilghan. Shi jinping amérikidin ketkendin kéyin, tiramp özining «heqiqiy taratqu» (Truth Social) torida: «bu uchrishish xitay bilen amérika üchün dostluq, küch-qudret we muweppeqiyetke tolghan uchrishish boldi» dep yazghan hemde ikki terepning 11-ayda xitayda we 12-ayda amérikining mayami shehiride ötküzülidighan G20 bashliqlar yighinida yene körüshidighanliqini bildürgen.